2026-жылдын 10-июнунда, FIFA дүйнө чемпионатынын башталышынын алдында, Эл аралык футбол федерациясы (FIFA) жана Профессионал футболчулардын эл аралык федерациясы (FIFPRO) Өз ара Түшүнүшүү Меморандумуна (ӨТМ) кол коюшту. Келишим 2031-жылдын 31-декабрына чейин күчүндө болот.
Бул кадимки иш макулдашуусунун жаңыртылышы эмес. Футбол тарыхында биринчи жолу оюнчулар — FIFPRO аркылуу — клубдар жана лигалар менен бирдей деңгээлде расми социалдык өнөктөш катары таанылды.
Глобалдык социалдык диалог платформасы
ӨТМдин негизги элементи — FIFA төрагалык кылган Глобалдык социалдык диалог платформасын түзүү. Платформага оюнчулардын өкүлдөрү (FIFPRO), клубдар (European Football Clubs, EFC) жана лигалар (World Leagues Association, WLA) кирет.
Платформа үч багыт боюнча иштейт: трансфердик система жана регламенттик маселелер; улуттук трансфердик системалар жана жергиликтүү деңгээлде социалдык диалогду колдоо; оюнчулардын ден соолугун коргоо жана эмгек коопсуздугу.
FIFA Оюнчулардын статусу жана которулуусу жөнүндөгү регламентине (RSTP) болгон бардык өзгөртүүлөр мындан ары FIFPRO кошо кирген бардык социалдык өнөктөштөрдүн макулдашуусун талап кылат.
Оюнчулар үчүн конкреттүү өзгөрүүлөр
Трансферден үлүш. Жылдык айлыгы €150 000ге чейин болгон оюнчулар эл аралык которулууда трансфер сумасынын 5 пайызын милдеттүү түрдө алат — футбол тарыхында биринчи жолу.
Клубтардын жоопкерчилиги күчөдү. Контракттын бузулгандыгы үчүн компенсация контракттын толук калдык наркынан, зыяндан жана кошумча жаза катары алты айлык эмгек акыга чейин эсептелет. Клубдарга карата спорттук санкциялар биринчи бузуудан эле колдонулушу мүмкүн. Эмгек акы боюнча карызга эсептелүүчү пайыз мурунку 5тен регламентте бекитилген 8 пайызга чейин өстү.
Оюнчуларды коргоо фонду. FIFA Fund for Professional Players (Профессионал оюнчуларды колдоо фонду) 2026–2029 цикли үчүн жалпы 20 млн АКШ доллары менен жаңыртылды. Фонд банкроттошкон клубдардан карызын өндүрүп ала албаган оюнчуларга жардам берет. 2023–2026-жылдарга тиешелүү иштер да камтылат.
Башкарууда үн. FIFPRO өкүлдөрү FIFA Футбол трибуналына, бир катар туруктуу комитеттерге жана Адам укуктары боюнча ишчи топко кирет. Оюнчуларга тиешелүү маселелер талкууланганда FIFPRO FIFA Кеңешинин жыйналыштарына сүйлөө укугу бар байкоочу катары катышат.
АПФКР жана Кыргызстандын футболчулары үчүн бул эмнени билдирет
Кыргыз Республикасынын Профессионал Футболчулар Ассоциациясы (АПФКР — Union KG) FIFPROнун мүчөсү болуп саналат, демек бул келишим Кыргызстандын профессионал футболчуларына түздөн-түз тиешелүү.
FIFPROнун мыйзамдуу социалдык өнөктөш катары эл аралык деңгээлде таанылышы АПФКРдын өлкө ичиндеги абалын бекемдейт. Трансфер жана компенсация боюнча жаңы эрежелер FIFA RSTP жаңыртылган редакциясына киргизилет — ал болсо Кыргыз футбол союзу (КФС) кошкондо FIFAнын бардык улуттук мүчө федерацияларына милдеттүү. Карыздарга пайыздын өсүшү жана клубтардын жоопкерчилигинин катаалдашуусу — эмгек акысы төлөнбөгөн учурда оюнчуларды коргоонун түздөн-түз куралы.
АПФКР: «Бул келишим — футболдогу бүткүл кесиптик бирлик кыймылынын көп жылдык эмгегинин жемиши. Кыргызстандын оюнчулары үчүн анын конкреттүү мааниси бар: алардын укуктары азыр FIFA деңгээлинде таанылды. АПФКРдын милдети — бул өзгөрүүлөрдүн Кыргызстанда чыныгы иштешине жетишүү жана эл аралык коргоо стандарттары биздин футболдо норма болуп калышы үчүн иштөө».
Эми эң маанилүүсү — аткаруу
ӨТМ укуктук жана институционалдык негиз түзөт. Оюнчулар үчүн чыныгы өзгөрүүлөр Глобалдык социалдык диалог платформасы иш жүзүндө иштей баштаганда жана макулдашылган стандарттар улуттук деңгээлде ырааттуу жайылтылганда гана болот.
FIFPRO ачык белгиледи: фокус аткарууга жылат. АПФКР үчүн бул КФС алдындагы Талаш-тартыштарды чечүү палатасын (ТЧП) түзүү боюнча иштерди уланта беруүнү, оюнчулардын укуктарын коргоонун улуттук системасын өнүктүрүүнү жана FIFA деңгээлинде бекитилген стандарттарга ылайык институционалдык диалогду куруусту билдирет.